“Eski plak = değerli plak” mıdır yoksa değerini belirleyen farklı kriterler var mı? Milyon adet basılmış bir albüm bugün sembolik bir fiyata satılırken, az bilinen, bir dönemin sınırlı baskısı yüksek meblağlara alıcı bulabilir. Fiyatı belirleyen şey plağın yaşı değil, aşağıdaki beş kriterin toplamıdır.
Umut Spot olarak İstanbul genelinden ikinci el plak alırken neden bazı plaklar daha çok para ediyor bazıları ucuz anlatmaya başlayalım.
İkinci Elde Hangi Plaklar Değerldiri
1. İlk Baskı mı, Yeniden Baskı mı?
Bir albümün ilk baskısı (“first press”), yıllar sonra yapılan tekrar baskılardan (re-issue) çok daha değerlidir. Bunu anlamanın en güvenilir yolu, plağın orta deliğine yakın boş halkada kazınmış matrix numarasına bakmaktır.
Bu numara, plağın hangi fabrikada ve hangi baskı sırasında üretildiğini gösterir. Etiketin renk tonu ve logo tasarımı da baskı yılını tahmin etmede işe yarar.
Örnek: Pink Floyd’un “The Dark Side of the Moon” albümünde matris kodu sonu “-1” olan 1973 İngiltere baskısı binlerce sterline alıcı bulurken, 1980’lerdeki tekrar baskısını pek çok yerden görebilirsiniz.
Aynı kriter yerli plaklarda da geçerlidir: 1970’lerin orijinal baskısı ile 2000’lerdeki tekrar baskısı arasında ciddi fiyat farkı olur. Plak üzerindeki etiket ve kapak tasarımı fiyatı etkileyen faktörlerdir.
İstanbul’da değerli plaklar en çok köklü ve eski semtlerden alınmaktadır. Florya, Caddebostan, Şaşkınbakkal, Etiler, Ulus, Kadıköy, Acıbadem, Üsküdar, Ortaköy, Şişli, Bebek ilk aklımıza gelen semtlerdir.
2. Kondisyon: Goldmine Standardı
Koleksiyoncular dünya genelinde ortak bir derecelendirme sistemi kullanır. Plak ve kapak ayrı ayrı puanlanır, çünkü ikisinin durumu birbirinden bağımsız olabilir.
- Mint / Near Mint: Hiç iz taşımaz, en üst fiyat seviyesindedir.
- Very Good Plus (VG+) : Hafif yüzeysel iz olabilir ama çalarken belirgin cızırtı yoktur . Hafif kusur olsa da ikinci elde sık rastlanan “kabul edilebilir” durumdur.
- Very Good (VG) ve Altı : Gözle görülür çizik ve dip ses vardır; iğne atlıyorsa koleksiyon değeri neredeyse sıfırlanır.
Kapağın yırtık, nemli veya üzeri yazılı olması da değeri düşürür. Plaklarınızı satışa sunmadan önce hem vinilin hem kapağın fotoğrafını gün ışığında çekmeniz, daha isabetli bir teklif almanızı sağlar.
3. Basım Hataları ve Sınırlı Üretimler
Bazı plaklar üretim hatası veya kısıtlı amaç nedeniyle çok az sayıda üretilir. Bu durum plakların değerlerini katlar:
- Promosyon Baskılar: “Not For Sale” ibareli, radyo ve basına gönderilen ilk nüshalar.
- Test baskılar: Seri üretim öncesi, genellikle düz beyaz etiketli deneme nüshaları.
- Baskı hataları (misprint): Etiketi ters yapıştırılmış veya kapağında yazım hatası olan, hızla toplatılan nüshalar.
- Renkli vinil / picture disc ve kutu setler: Standart siyah yerine özel edisyonlar ya da eksiksiz korunmuş koleksiyon setleri.
Özellikle baskı hatalı plaklar ”kusurlu” gibi gösterilip sizden ucuza alınmak istenebilir. Elinizde böyle bir plak varsa sakın ucuza vermeyin. Asıl koleksiyon değeri olan plaklar bunlardır. Nadir bulunduğu için değerlidirler. Mutlaka bizden fiyat teklifi alın.
4. Tür ve Dönem Etkisi
Bazı türler yıllar geçse de yüksek talep görmeye devam eder.
- Anadolu Rock (1968-1980): Erkin Koray, Selda Bağcan gibi isimlerin orijinal baskıları yurt dışında da koleksiyoner talebi görür.
- Caz klasikleri: Blue Note ve Impulse (Bu ikisi ünlü plak şirketleridir) gibi etiketlerle basılmış 1950-60’lar plakları (Miles Davis, Coltrane) koleksiyon piyasasının zirvesindedir.
- Heavy metal / Punk (1975-1985): Sınırlı basılan ilk dönem albümler, CD’ye geçişle birlikte giderek nadirleşti.
Ülke baskısı da fiyatı etkiler: UK (United Kingdam-İngiltere) baskıları genellikle orijinal mastering’e en yakın nüsha kabul edilirken, Japon baskıları yüksek üretim kalitesi ve “obi” bandıyla ayrı bir değer taşır.
Türkiye’de dönemin plak firmalarının (Sahibinin Sesi, Melodi Plak gibi) bastığı yerli baskı yabancı plaklar da ayrı bir koleksiyoner ilgisi görür; bu nüshalar dönemin şartlarına dair bir belge niteliği taşır.
Obi Bandı Nedir? : Obi bandı, kitap, dergi veya plak gibi ürünlerin dış kapağına sarılan, genellikle tanıtım yazıları, fiyat veya ödül bilgileri içeren çıkarılabilir kağıt şerittir. Bu terim Japon kültüründen gelmektedir.
5. Doğru Zannedilen Yanlışlar
İşin uzmanı olmayan, plak konusunda deneyimsiz kişilerin yaydığı, doğru bilinen yanlışlardan da bahsedelim
- Kapaksız plak: Orijinal kapağı olmayan bir plak değerinin yüzde 70-80’ini kaybeder.
- “Her taş plak değerlidir” yanılgısı: Yaygın bir eserin taş plağı bol bulunduğu için ucuzdur. Eseri asıl değerli kılan nadir kayıtlı bir eser olmasıdır.
- Çok satan albüm = Değerli değildir: 1980’lerde milyonlarca basılan popüler albümler bugün bolluk nedeniyle düşük fiyatlıdır.
- İnternette Gördüğünüz Fiyat, Kesin Fiyat Değildir: İlan fiyatları satıcının istediği tutardır. Bu eserin gerçek değeri demek değildir. Değeri belirleyen şey eserin ikinci el piyasasındaki nüshalarının yakın zamanda hangi fiyata satıldığıdır.
İkinci El Plak Nasıl Fiyatlandırılır?
6. Plak Satmadan Önce Kısa Kontrol Listesi
Elinizdeki eski plaklarınızı satışa çıkarmadan önce aşağıdaki adımları kontrol etmenizi tavsiye ederiz.
- Plağı gün ışığında eğerek çizikleri kontrol edin.
- Matris numarasını not edin.
- Kapaktaki barkod veya baskı yılı bilgisine bakın.
- Poster, kitapçık gibi eklerin eksiksiz olup olmadığını belirleyin.
- Fotoğraflarla birlikte bir ekspertiz ekibine göstererek net bir teklif alın.
Önemli Bilgi : Plağın matris numarası (matrix number/code), etiket ile son müzik kanalı arasındaki boş alana (ölü balmumu/run-out groove) kazınan veya damgalanan harf ve rakam dizisidir. Bu kod, plağın hangi metal kalıptan bastığını, mastering aşamasını ve orijinal baskı olup olmadığını gösteren temel kimlik bilgisidir
Plaklarınızın Değerini Öğrenmeden Satmayın
Bir plağın gerçek değeri tek bir kritere değil,
- Baskı yılı,
- Matris numarası,
- Kondisyonu,
- Basıldığı ülke ve
- Türüne olan talebin bileşimine bağlıdır. Bu kriterleri bilmek, hem satarken hem satın alırken sizi yanlış değerlendirmelerden korur.
Gerçek değerini merak ediyorsanız, plak alan yerler sayfamızdan ekibimizle iletişime geçip ücretsiz fiyat teklifi alabilirsiniz.
Yorum Yap